Anatomi Bilim Notları Blog Kişisel Gelişim Kültür&Sanat&Bilim

Canlılarda Göz ve Görme

Gözün evrimi Hayvanlarda çok çeşitli göz biçimlerine rastlanır. Yalın canlılarda gözler bedenin önünde, deride yer alan ışığa duyarlı hücrelerden oluşur. Söz konusu organların yapısı yalın ya da böceklerin bileşik gözleri, omurgalıların gözleri gibi daha gelişmiş olabilir. Sineklerin gözleri özellikle hareket ve renk ayırt edecek bir yapıdadır. Avcı kuşlarınkiler, insanda olduğu gibi başın önünde buna karşılık başka kuşlar tarafından avlanan kuşların gözleriyse daha geniş bir görme alanını kaplayacak biçimde başın iki yanında yer alır. İnsan, maymun ve bazı başka gelişmiş canlıların gözleri, özel biçimleri seçip tanıyabilirler. Buna karşılık hayvanların çoğu, renkleri ancak bir ölçüde algılarlar. Bazı hayvanlarsa renk körüdür. Toprak altında ya da denizin derinliklerinde yaşayan bazı canlılarda, gözler işlevlerini bütünüyle yitirmiştir. Memelilerin gözleri kafatasının içindeki boşluklarda (göz çukurları) yerleşmiştir ve kaslar sayesinde her yönde hareket edebilir.

  • Salyangozlar ve solucanlar ancak karanlık ile aydınlığı ayırt edebilirler; yalın gözlü eklembacaklılarsa ışığın yanı sıra, hareketi de belirleyebilirler.

Sinekler ve arılar küçük hareketleri, genel biçimi ve rengi algılayabilirler; ayrıca böceklerin birçoğu, insanların göremedikleri morötesi ışığı da görebilirler. Gözlerinin yapısı omurgalılara benzeyen ahtapot ve mürekkepbalığı, cisimleri net görebildikleri halde, üç boyutlu göremezler.

  • Omurgalılardaysa, gelişmiş gözler çok farklı koşullarda ayrıntılı biçimde görmelerine olanak sağlar. Gece dolaşan canlılar, az ışıkta iyi görememeye karşılık, gündüz, ışığın şiddeti karşısında körleşirler.

  1. arka oda
  2. ora serrata
  3. silier kası
  4. kirpiksi bölge
  5. Schlemm kanalı
  6. göz bebeği
  7. ön oda
  8. Kornea
  9. iris
  10. lens korteksi
  11. lens çekirdeği
  12. silier cisim (kirpiksi cisim)
  13. konjunktiva
  14. alt oblik kası
  15. alt rektus kası
  16. medial rektus kası
  17. retinal arter ve venler
  18. optik disk
  19. dura mater
  20. santral retinal arter
  21. santral retinal ven
  22. Optik Sinir
  23. vortikoz veni (göz koroid veni)
  24. Tenon kapsülü
  25. makula
  26. fovea
  27. sklera
  28. koroid (damar tabaka)
  29. Süperior rektus kası
  30. Retina

 

 

  1. Akson
  2. Pigment hücreleri
  3. Corneagenous hücreleri
  4. Kornea hücreleri
  5. Rhabdom hücreleri
  6. Retina hücresi

  1. Akson
  2. İkincil pigment hücreleri
  3. Rhabdom
  4. Retinula hücreleri
  5. Kristal koniler
  6. lensler
  7. Birincil pigment hücreleri
Gözün Evrimi

Gözün evrimi, taksonlarda geniş ölçekte rastlanan özel bir homolog organ örneği olarak anlamlı bir çalışma konusu denilebilir. Gözün görsel pigmentler gibi bazı bileşenleri ortak bir atadan geldiği belirtilir. Yani bu pigmentler, hayvanlar farklı dallara ayrılmadan önce evrimlerini tamamlamıştır. Aynı zamanda görüntü oluşturma yeteneğine sahip, karmaşık gözler, aynı proteinler ve genetik malzeme kullanılarak birbirinden bağımsız olarak 50 ila 100 kere evrimleş olduğu söylenebilir.

  • Karmaşık gözler ilk defa 542 milyon yıl önce Kambriyen patlaması olarak adlandırılan, süratli türleşme döneminde evrilmiş öngörülür. Kambriyen öncesinde gözlerin varlığına dair herhangi bir kanıt olmadığı ileri sürülür. Fakat Orta Kambriyen devrinde, Burgess shale olarak bilinen fosil yatağında, geniş bir çeşitlilik gözlendiği de açıktır.
  • Gözler, ait oldukları organizmaların ihtiyaçlarını karşılayan çok sayıda adaptasyon sergiler. Keskinlikleri, tespit edebildikleri dalgaboyu aralığı, az ışık seviyelerindeki hassasiyetleri, hareketi yakalama, nesneleri seçebilme ve renkleri ayırt etme becerileri bakımından farklılıklar gösterebilir.

 

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir Cevap Yazın