Bilim Notları Blog Kişisel Gelişim Kültür&Sanat&Bilim Psikoloji

Beyin Kabuğu: Sağ-Sol Her İki Tarafın, Uzmanlık Alanları

Beyin Kabuğunun, Sağ ve Sol İki Tarafı da Farklı Fonksiyonlarda Uzman Sayılırlar:

Birçok duysal ve motor yolak beynimize girdiğinde ya da beynimizden çıktığında, geldiği tarafın tersine geçer. Buna bağlı olarak, vücudumuzun sol tarafından kaynaklanan duysal veriler, beynimizin sağ tarafına, sağ tarafından kaynaklanan duysal veriler ise beynimizin sol tarafına iletilir.

  • Örneğin; sol elimizle dokunduğumuz yüzeyler, öncelikle derimizdeki dokunma reseptörlerini uyarır, reseptörlerin uyarılmasıyla, ortaya çıkan elektriksel sinyaller, sinir hücreleriyle önce omuriliğe gelir, karşı tarafa geçer ve yukarı doğru çıkar, sağ beyine iletilir.

Aynı şekilde, beynimiz vücudumuzu çapraz şekilde kontrol eder. Sol elimizle dokunduğumuz yüzeyden elimizi çekme emri, sağ motor korteks tarafından verilir. Beynimiz ile vücudumuz arasındaki çapraz ilişki görme duyusu söz konusu olduğunda ise daha karmaşık bir hal alır.

  • Bir gözümüzü kapattığımızda, diğer gözümüz ile gördüklerimiz, beynimizin iki tarafına da iletilir. Gözlerimizin sol alıcı alanına düşen görsel uyaranlar, beynimizin sağ tarafına, sağ alıcı alanına düşen görsel uyaranlar ise sol tarafına yansır.
Beyin ile Vücut Çapraz İlişkisi

Beynimiz ile vücudumuz arasındaki çapraz ilişki ile alakalı, erken dönemlerdeki gözlemler, beyin cerrahları ve nörologlar tarafından yapılmıştır. Beyin ameliyatı öncesinde, önemli fonksiyonların en az şekilde etkilenmesi için, beynin motor korteksi uyarıldığında, uyarılan tarafın ters tarafında kas hareketi gözlenmiştir.

  • Beynimiz ve vücudumuz arasındaki, çapraz bağlantıya ve değişik yarım kürelerin, değişik fonksiyonlardaki uzmanlıklarına rağmen, bizler nasıl bir bütün olarak fonksiyon gösterebiliyoruz?

Örneğin, sadece sol görsel alana düşen bir objenin, böylece sağ görsel bölgelere gönderilen) adına nasıl oluyor da dil konusunda uzmanlaşan taraf sol olmasına rağmen söyleyebiliriz? Bunun sebebi, beynimizin iki tarafının korpus kallosum diye adlandırılan yüz milyonlarca sinir lifleri yoluyla sürekli iletişim içinde olmasıdır.

  • Peki bir şekilde beyin iki tarafı arasındaki bağlantı kesilirse, bu bütünlüğü yitirir miyiz? Bu soruya cevap, beyin ameliyatı geçirmiş epilepsi-sara hastalarından gelmiştir. Sara nöbetleri beynin elektriksel aktivitesinin yüksek seviyede senkronize olmasına bağlı olarak ortaya çıkar.

Cerrahlar, tedaviye dirençli sara hastalarının nöbetlerini bu elektriksel aktivitenin, beynin iki tarafına dağılımını engelleyerek hafifletebileceklerini düşünmüşlerdir. Bunun doğrultusunda uyguladıkları, temel teknikse, iki yarım küreyi birbirine bağlayan korpus kallosumu kesmek, olmuştur. İlgili operasyon gerçekten de hastaların, nöbetlerini hafifletmiş ve bu operasyon sonucunda ilk bakışta göze çarpan, normal dışı bir davranış ya da bir bilişsel bozukluk gözlenmemiştir. Fakat daha yakından incelendiğinde, iki yarım küre arasında kaybolan iletişim, bu yarım kürelerin değişik fonksiyonlar hakkında, uzmanlıklarını ortaya koymuştur.

  • Korpus kallosumun sağlam olması durumunda, biri gözün sağ diğeri sol görsel alanına düşen, iki farklı obje gösterildiğinde, her iki objenin de ismini söyleyebilir, ya da ister sağ ister sol elimizle gördüğümüz iki objeyi de gösterebiliriz.

Çünkü beynimizin bir tarafına ulaşan veriler, karpus kallosum yoluyla diğer tarafa iletilir, yani beynimizin her iki tarafı sürekli iletişim halindedir. Bu iletişim, yani korpus kallosum, kesildiğinde ise, kişi sadece sağ görsel alana giren, böylece beynin sol tarafına iletilen nesneyi adlandırabilir. Aynı birey, sol görsel alana giren, böylece beynin sağ tarafına iletilen nesnenin ne olduğunu bilemez. Fakat sol görsel alana giren objeyi sol eliyle göstermesi istendiğinde, ismini söylemese dahi nesneyi diğer objeler arasından seçip gösterebilir. Bunun nedeniyse, dil işlevlerinin sol beyinde gelişmiş olmasıdır. Sağ beyin ise görülen nesneyi tanıdığı halde adlandıramaz.

  • Beynimizin sağ ve sol yarım kürelerinin, farklı fonksiyonlar konusunda farklılaşmasına lateralizasyon denir.
  • Beynimizin sol yarım küresi; dil, matematik, analitik, düşünme gibi işlevlerde uzmanlaşmışken,
  • Sağ yarım kürenin, uzaysal ve mekânsal oryantasyon ve ilişkiler, yüzleri tanıma, görsel canlandırma, müzik alanlarında baskın görülen baskın bir rolü bulunur.
Sağ ve Sol Beyin İşlev Farklılıkları

Sağ ve sol beyin işlevlerinde farklılaşma, en fazla motor korteks ve dil ile ilgili ilişkilendirme alanlarında incelenmiştir. Fakat diğer kortikal alanlarda, hatta korteks altı yapılarda da işlevsel farklılaşmanın varlığına dair sonuçlar vardır.

  • Beyin yarım kürelerindeki işlevsel farklılıklara bağlı olarak, beynin sağ ya da sol tarafı zarar gördüğünde, farklı bozukluklar gözlenmektedir. Beyinde dil işlevlerinde sağ-sol farklılığı ( lateralizasyon) belirgindir. Kortekste konuşma merkezi, ( Broca alanı) ve dil kavrama merkezi ( wernicke alanı) şeklinde dil ile alakalı iki alan bulunur.

Broca alanı, frontal bolda ön-motor korteksin alt kısmında yer alır. Bu bölge, sözcüklerin seslendirilmesi için motor kalıpların oluşturulduğu bölgedir. Bu sebeple konuşma merkezi olarak adlandırılır. Wernicke alanı ise arka ilişkilendirme alanında bulunur. Bu bölge, sözel-işitme ya da görsel-okuma, ifadelerin anlamlandırıldığı ve yorumlandığı bölgedir.

  • Dil becerileri % 95 oranında sol beyinde gelişmiştir. Beynin sol tarafı zarar gördüğünde, etkilenen bölgeye bağlı olarak, afazi şeklinde tanımlanan dil bozuklukları ortaya çıkar.
  • Broca alanı etkilendiyse, birey dili anlamasına rağmen, konuşma yetisini kaybedebilir.
  • Wernicke alanı etkilendi ise, bireyin konuştuğu dil akışkan olsa da anlam taşımaz ve kişi söyleneni anlayamaz.

Bu iki bölgenin birbirleriyle ilişkisini yazılı bir metnin okunması bağlamında inceleyelim. Yazılı bir metnin oluşturduğu görsel uyaranlar, öncelikle görsel kortekse gider. Orada görsel uyaran olarak işlenir. Bu bilgi daha sonra, Wernicke alanına yakın bulunana güler girusa gönderilir. Burada ise görsel imge işitsel forma çevrilir. İşitsel forma çevrilen bu bilgi daha sonra, yukarıda bahsedilen Wernicke alanına gönderilir ve burada yorumlanır.

  • Burada işlenen bilgiyse, daha sonra sol yarım kürenin daha ön bölgesinde yer alan Broca alanına gönderilir. Broca alanı, motor korteksi kontrol ederek, yazılı metnin okunmasına aracılık eder. Siz bu cümleleri okurken, beyninizin burada bahsi geçen bütün bölgeleri uyum içinde, işlev görmektedir. Bu zincirin neresinde bir bozukluk gözlemlenirse, o bölgenin bu zincirdeki rolüne göre dil bozukluğu görülür.

Arka pariyetal bölge hasarlarında neglect olarak isimlendirilen, vücudun ya da çevrenin karşı tarafını yok sayma- farkında olmama, durumu ortaya çıkar ve lateralizasyon dikkati çeker. Beynin sağ arka pariyetal alanı zarar gördüğünde, birey sol görsel alanda kalan uyaranları göz ardı edebilir.

  • Örneğin bu hastalar suratlarının sadece sağ tarafını tıraş edip sol tarafını tıraşsız bırakabilirler. Aynı şekilde bir saat çizmeleri istendiğinde, saatin sadece sağ tarafında kalan rakamları kağıda dökebilirler. Bu noktada da anlatılmak istenilen; karşı tarafı yok sayma durumunun, sağ pariyetal kortekse hasarlarında daha belirgin olduğudur. Bunun nedeni, sağ pariyetal ilişkilendirme alanı beden ve çevrenin, her iki tarafında dikkatin yönetilmesinde aracılık ederken, sol pariyetal bölgenin dikkatin sadece sağ tarafa yönetilmesinde sorumlu olmasıdır. Böylece, sol taraf hasarlarında, sağlam kalan sağ taraf, eksikliği kısmen kapatabilir.

Bunlar da hoşunuza gidebilir...

Bir Cevap Yazın